Ένα θεμελιώδες κομμάτι του «ποιοι είμαστε» είναι το «πού κατοικούμε»       

Ένα θεμελιώδες κομμάτι του «ποιοι είμαστε» είναι το «πού κατοικούμε»       

Η Γεωγραφία είναι το κλειδί για την κατανόηση της ιστορίας, των πληθυσμιακών χαρακτηριστικών, της κοινωνικής κινητικότητας και των οικογενειακών δεσμών. Τα ονόματα παρέχουν μια πολύτιμη σύνδεση με το οικογενειακό ιστορικό και την πολιτιστική κληρονομιά και έτσι συμβάλλουν σημαντικά στην κατανόηση της μετανάστευσης και των πληθυσμιακών δομών. Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές διερεύνησαν τις γεωγραφικές συγκεντρώσεις των ονομάτων (τα λεγόμενα “τοπωνύμια”), δηλαδή τα ονόματα των ηπείρων, των ωκεανών, των θαλασσών, των ποταμών, των λιμνών, των νησιών, των βουνών, των ερήμων, των βάλτων, των φυσικών αξιοθέατων, των χωρών, των πόλεων, των χωριών, των οικισμών, των δρόμων και όλων των γεωγραφικών αντικειμένων στην επιφάνεια της γης.       Το σύνολο των γεωγραφικών ονομάτων αποτελεί ένα σύστημα με ιδιαιτερότητες και συμβολισμούς που επαναλαμβάνονται τακτικά στη διαδικασία του σχηματισμού των τοπωνυμίων και της τρέχουσας κατάστασής τους. Ένα τέτοιο σύστημα στις διάφορες χώρες είναι πάντα διαφορετικό ως προς την ιστορικότητα και τη γλώσσα, δεδομένου ότι αντανακλά τις ιστορικές συνθήκες της χώρας και της γλώσσας των ανθρώπων που την κατοικούν τώρα και την κατοικούσαν στο παρελθόν. Οι γεωγραφικές ονομασίες συχνά επαναλαμβάνονται, παίρνοντας χαρακτηριστικά από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Παράδειγμα γεωγραφικών ονομάτων σε πολλές γλώσσες, που εκφράζουν σχεδόν την ίδια έννοια (σε αυτή την περίπτωση “Νέα Πόλη”) είναι “Νόβγκοροντ” (ρωσικά), “Νάπολη” (ιταλικά), «Newcastle” (αγγλικά) «Νεάπολις» (ελληνικά) και «Yengisehir” (τουρκικά).

Μεταξύ των ταξινομήσεων των γεωγραφικών ονομάτων είναι τα «υδρωνύμια” – δηλ. τα ονόματα των ποταμών, των λιμνών και των ωκεανών. Αυτά αποτελούν την πιο συντηρητική ομάδα με τη μεγαλύτερη σταθερότητα. Επιπλέον, υπάρχουν τα «ορονύμια”  – δηλ. τα ονόματα των βουνών, των οροσειρών, των κορυφών και των λόφων, και τα “οικονύμια” – δηλ. τα ονόματα των πληθυσμιακών κέντρων. Μια τέτοια κατάταξη, ωστόσο, εξακολουθεί να μην είναι καθολική. Μια άλλη κατηγορία των γεωγραφικών ονομάτων είναι τα «μικροτοπωνύμια”  – δηλ. τα τοπωνύμια των μικρότερων γεωγραφικών αντικειμένων, όπως δάση, φυσικά αξιοθέατα, βοσκοτόπια, περιοχές αλιείας, ζώνες υλοτομίας, πηγάδια, πηγές, λίμνες και χείμαρροι. Αυτή η ομάδα των γεωγραφικών ονομάτων είναι ετερογενής ως προς τη σύνθεση, έχοντας ως κοινό παρανομαστή την περιορισμένη τοπική γνώση τους μόνο μεταξύ των κατοίκων της περιοχής.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αρχική προέλευση ενός τοπωνύμιου μπορεί εύκολα να τεκμηριωθεί. Σε άλλες περιπτώσεις πρέπει να γίνουν προσπάθειες για να κατανοήσουμε ένα όνομα, και σε άλλες, η προέλευση ενός τοπωνύμιου παραμένει μυστήριο. Τα γεωγραφικά ονόματα είναι κατ’ ουσίαν λαϊκές δημιουργίες. Αντανακλούν γεωγραφικές συνθήκες, ιστορικά δεδομένα, οικονομικές παραμέτρους, πολιτική εξέλιξη, συρράξεις, γλωσσικό πλούτο, έθιμα και πολιτισμικό υπόβαθρο. Ως εκ τούτου, η μελέτη των γεωγραφικών ονομάτων έχει τεράστιο ενδιαφέρον για τους γλωσσολόγους, τους γεωγράφους, τους ιστορικούς και τους εθνολόγους. Ένα σημαντικό πρακτικό πρόβλημα είναι η σταθεροποίηση των γεωγραφικών ονομάτων και η μετάφρασή τους από τη μία γλώσσα στην άλλη. Η συστηματική μελέτη των τοπωνυμίων αναπτύχθηκε σε πολλές χώρες κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, και, ως εκ τούτου, δημιουργήθηκε ο κλάδος της «τοπωνυμικής» – δηλ. ένα επιστημονικό πεδίο αφιερωμένο στη πολυπαραμετρική μελέτη των γεωγραφικών ονομασιών. Οι ειδικοί της τοπωνυμικής είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση του πολιτισμού μιας περιοχής μέσω της τοπωνυμίας της, εξασφαλίζουν τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη μιας βάσης δεδομένων γεωγραφικών ονομασιών, κάνουν συναφείς δημοσιεύσεις και καταγράφουν έγκυρα τοπωνυμικά δεδομένα.

Το 2002, η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Τυποποίηση των Γεωγραφικών Ονομάτων αναγνώρισε ότι, η κοινή πρακτική της ονοματοδοσίας γεωγραφικών χώρων με ζώντα άτομα, θα μπορούσε να είναι προβληματική. Ως εκ τούτου, η ομάδα εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών για τα Τοπωνύμια συνιστά την αποφυγή αυτής της πρακτικής, θεωρώντας ότι οι εθνικές αρχές θα πρέπει να θέσουν κατευθυντήριες γραμμές ως προς τον χρόνο που απαιτείται μετά το θάνατο ενός ατόμου για τη χρήση του ονόματος. Κάποιοι θεωρούν την ονοματοδοσία των δρόμων ως πολιτική πράξη, με την οποία οι κυβερνώντες φιλοδοξούν να χαράξουν την ιδεολογία τους στον κοινωνικό χώρο. Ομοίως, η ρεβιζιονιστική πρακτική της μετονομασίας δρόμων, τόσο για τον εορτασμό ενός θριάμβου όσο και για την καταγγελία του παλαιού καθεστώτος είναι ένα άλλο θέμα της τοπωνυμικής. Ως παράδειγμα, στα πλαίσια του σλαβικού εθνικισμού, το όνομα “Αγία Πετρούπολη” άλλαξε στο πιο «σλαβικό» “Πέτρογκραντ” [1914-1924], στη συνέχεια έγινε “Λένινγκραντ” μετά το θάνατο του Λένιν και επανήλθε το  «Αγία Πετρούπολη» το 1991, μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η αντιπαράθεση για το όνομα του Περσικού Κόλπου. Το 1977, ένας χαρτογράφος χρησιμοποίησε το όνομα “Περσικός Κόλπος” σε ένα χάρτη του Ιράν, διατηρώντας ταυτόχρονα την ονομασία  “Αραβικός Κόλπος” σε ένα άλλο χάρτη με επίκεντρο τα αραβικά κράτη του Κόλπου. Ένα κλασσικό παράδειγμα γεωπολιτικού επηρεασμού με βάση την τοπωνυμία. Μετά το 1830, στον απόηχο της Ελληνικής Επανάστασης και στην πορεία ίδρυσης ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, γινόταν συστηματική προσπάθεια “τοπωνυμικής κάθαρσης” με εξελληνισμό τουρκικών, σλαβικών και ιταλικών τοπωνυμίων. Μερικές φορές προκύπτουν τριβές μεταξύ των χωρών λόγω της τοπωνυμίας, όπως φαίνεται από το όνομα «Μακεδονία», το οποίο διεκδικεί από την Ελλάδα η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία.

Ένα άλλο παράδειγμα αφορά τα χωριά της ορεινής περιοχής της κεντρικής Ηπείρου στην Ελλάδα, τα οποία ονομάζονται «Ζαγοροχώρια». Η λέξη «Ζαγόρι» προέρχεται από τη σλαβική πρόθεση «Ζα», που σημαίνει «πίσω» και το ουσιαστικό «gora” που σημαίνει «βουνό», η οποία με τη σειρά της είναι παραφθορά της ελληνικής λέξης «όρος». Στην αρχαία ελληνική, η περιοχή ονομαζόταν “παροραία” και οι κάτοικοί της «παροραίοι», δηλαδή «εκείνοι που ζουν πίσω από τα βουνά» («παρά» και «όρος»). Από «εθνικής» άποψης, η μη χρησιμοποίηση του αρχαίου ελληνικού ονόματος για τη συγκεκριμένη περιοχή θα μπορούσε ουσιαστικά να συνιστά παραμέληση και ιστορική αδιαφορία από την πλευρά του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Τα τοπωνύμια είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πτυχή του ανθρώπινου πολιτισμού, όπου τέμνονται θεμελιώδη συστατικά, όπως η γλώσσα, η σκέψη και το περιβάλλον. Τα τοπωνύμια μαρτυρούν όχι μόνο τη δομή και το περιεχόμενο του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και το πώς οι άνθρωποι επικοινωνούν, αντιλαμβάνονται, ταξινομούν και αξιοποιούν αυτό το περιβάλλον. Η γεωγραφία που είναι ελκυστική σήμερα συμπεριλαμβάνει την όλη μελέτη του περιβάλλοντος του ανθρώπου, φωτισμένη όχι μόνο από την ιστορία, αλλά και από την ανθρωπολογία, την αρχαιολογία, την κοινωνιολογία, την στατιστική, την εθνολογία και την οικολογία. Στο πλαίσιο αυτό, η γεωγραφία πλαισιώνει την ιστορία όπως η ανατομία πλαισιώνει την τέχνη, χωρίς κανείς να μπορεί να ισχυριστεί ότι η τέχνη υποβαθμίζεται, επειδή κάνει χρήση μιας ακριβούς επιστήμης. Ένας από τους στόχους της τοπωνυμικής θα είναι πάντα η συνταύτιση της ιστορικής εξέλιξης ενός έθνους σε αρμονία με το περιβάλλον. Η γεωγραφία έχει σίγουρα εδραιώσει τη θέση της ως βασικός κλάδος της πολιτικής και κοινωνικής μελέτης και τα τοπωνύμια παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για τους τρόπους που οι άνθρωποι βιώνουν τον εαυτό τους και τον κόσμο.

 

 



Το psygrams.com σέβεται την ιδιωτικότητά σας

Επιβεβαιώστε εάν αποδέχεστε την παρακολούθηση του Google Analytics. Μπορείτε επίσης να απορρίψετε την παρακολούθηση, ώστε να μπορείτε να συνεχίσετε να επισκέπτεστε τον ιστότοπό μας χωρίς να αποστέλλονται δεδομένα στο Google Analytics.